Phân loại câu theo cấu tạo – Câu ghép

A) Ghi nhớ :

–  Dựa vào đặc điểm cấu tạo, câu có thể chia ra thành câu đơn và câu ghép.

a) Câu đơn : Xét về cấu tạo chỉ gồm một nòng cốt câu ( bao gồm 2 bộ phận chính là CN và VN).

b) Câu ghép : là câu do nhiều vế ghép lại .Mỗi vế câu ghép thường có cấu tạogiống một câu đơn.. (có đủ CN, VN ) và thể hiện một ý có quan hệ chặt chẽ với ý của những vế câu khác.

Có 2 cách nối các vế câu trong câu ghép:

–         Cách 1 : Nối bằng các từ có tác dụng nối.

–         Cách 2 : Nối trực tiếp ( không dùng từ nối ). Trong trường hợp này,

giữa các vế câu cần có  dấu phẩy, dấu chấm phẩy hoặc dấu hai chấm.

*Xem thêm về câu đơn :

Câu đơn có thể chia thành 3 loại : câu đơn bình thường, câu đơn đặc biệt và câu rút gọn.

– Câu đơn bình thường là câu đơn có đủ 2 bộ phận chính làm nòng cốt câu.

– Câu đơn rút gọn là câu đơn không có đầy đủ cả 2 bộ phận chính làm nòng cốt câu (một bộ phận, đôi khi cả 2 bộ phận của câu đã bị lược bỏ trong khi đối thoại . Song khi cần thiết, ta có thể hoàn thiện lại các bộ phận đã bị lược bỏ).

VD :

+ Lan ơi, bao giờ lớp ta lao động ?

+ Sáng mai. ( Nòng cốt câu đã bị lược bỏ . Hoàn thiện lại : Sáng mai, lớp ta lao động )

– Câu đơn đặc biệt là câu chỉ có một bộ phận làm nòng cốt , không xác định được đó là bộ phận gì . Khác với câu rút gọn, người ta không thể xác định được bộ phận làm nòng cốt của câu đặc biệt là CN hay VN .Câu đặc biệt dùng để biểu lộ cảm xúc hoặc nêu nhận xét về một sự vật, hiện tượng.

VD:

+ Tâm! Tâm ơi ! ( kêu, gọi )

+ Ôi! Vui quá ! ( bộc lộ cảm xúc, tình cảm, thái độ )

+ Ngày 8.3.1989. Hôm nay mẹ rất vui. ( xác định thời gian )

+ Mưa. ( xác định cảnh tượng)

+ Hà Nội . ( xác định nơi chốn)

+ Tiếng reo. Tiếng vỗ tay.(liệt kê sự vật, hiện tượng )

Lưu ý : Câu đặc biệt khác với câu đảo CN- VN : Câu đặc biệt thường chỉ sự tồn tại, xuất hiện. Còn câu đảo C-V thường là câu miêu tả, có dụng ý nghệ thuật, đảo để nhấn mạnh.

VD:

+ Trên trời, có đám mây xanh. ( Câu đặc biệt )

+ Đẹp vô cùng tổ quốc của chúng ta. (Câu đảo C-N)

+ Mưa! Mưa! ( Câu đặc biệt )

+ (Hôm nay trời thế nào ?)

+ Mưa. (Câu rút gọn )

*Dạng câu rút gọn và câu đặc biệt không đưa vào chương trình tiểu học nhưng GV cũng nên quan tâm để tiện cho việc theo dõi và phân loại )

……

 

B) Bài tập thực hành:

Bài 1 :

Hãy cho biết các câu trong đoạn văn sau là câu đơn hay câu ghép. Tìm CN và VN của chúng.

Đêm / xuống, mặt trăng / tròn vành vạnh. Cảnh vật / trở nên huyền ảo. Mặt ao / sóng sánh, một mảnh trăng / bồng bềnh trên mặt nước.

Đây là dạng trung gian giữa câu đơn bình thường và câu đơn đặc biệt

*Đáp án :

– Câu1, 3 : Câu ghép

– Câu 2 : Câu đơn

– Đã tách CN, VN ở phần đề.

 

Bài 2 :

Phân các loại câu dưới đây thành 2 loại :Câu đơn và câu ghép. Tìm CN và VN của chúng.

a) Mùa thu năm 1929, Lý Tự Trọng / về nước, được giao nhiệm vụ làm liên lạc, chuyển và nhận thư từ, tài liệu trao đổi với các đảng bạn qua đường tàu biển.

      b) Lương Ngọc Quyến / hi sinh nhưng tấm lòng trung với nước của ông / còn sáng mãi.

      c) Mấy con chim chào mào từ hốc cây nào đó bay ra / hót râm ran.

      d) Mưa / rào rào trên sân gạch, mưa / đồm độp trên phên nứa.

*Đáp án :

– Câu ghép : b) và d)

 

Bài 3 :

Có thể tách các vế trong câu ghép tìm được ở BT2 thành các câu đơn được không, vì sao ?

*Đáp án : Không tách được , vì nội dung của các vế câu có quan hệ mật thiết với nhau.

Bài 4 :

Điền vế câu còn thiếu vào chỗ trống đểhoàn thành các câu ghép sau :

a)    Nó nói và …

b)    Nó nói rồi…

c)     Nó nói còn…

d)    Nó nói nhưng …

 

Bài 5:

Điền vế câu còn thiếu vào chỗ trống để hoàn chỉnh các câu ghép sau :

a)    Lan học bài, còn …

b)    Nếu trời mưa to thì….

c)     …….., còn bố em là bộ đội.

d)    ……..nhưng Lan vẫn đến lớp.

 

Bài 6:

Trong các câu sau, câu nào không phải là câu ghép :

a)    Em được mọi người yêu mến vì em chăm ngoan học giỏi.

b)    Vì em chăm ngoan học giỏi, em được mọi người yêu mến.

c)     Em muốn được mọi người yêu mến nên em chăm ngoan học giỏi.

d)    Nhờ em chăm ngoan học giỏi mà em được mọi người yêu mến.

*Đáp án : Đều là câu ghép.

 

Bài 7 :

Hãy cho biết những câu văn sau là câu đơn hay câu ghép .Tìm CN, VN của chúng :

a)     Ánh nắng ban mai / trải xuống cánh đồng vàng óng, xua tan dần hơi lạnh đầu đông. ( Câu đơn)

b)    Làn gió nhẹ / chạy qua, những chiếc lá /lay động như những đốm lửa vàng, lửa đỏ bập bùng cháy. ( Câu ghép)

c)     Nắng / lên, nắng /chan mỡ gà trên những cánh đồng lúa chín. (Câu ghép)

 

Bài 8 :

Xác định TN, CN, VN của những câu văn sau :

a)    Trong đêm tối mịt mùng, trên dòng sông mênh mông, chiếc xuồng của má Bảy chở thương binh / lặng lẽ trôi.

b)    Dưới bóng tre của ngàn xưa, thấp thoáng /mái đình, mái chùa cổ kính.

Lưu ý : Câu b) là câu đảo C-V

 

Bài 9:

Tìm trạng ngữ, CN và VN của  những c âu văn trong đoạn văn sau :

a) Mùa xuân, lá bàng mới nảy / trông như những ngọn lửa xanh. Sang hè, lá / lên thật dày, ánh sáng xuyên qua / chỉ còn là màu ngọc bích. Sang cuối thu, lá bàng  / ngả thành màu tía và bắt đầu rụng xuống. Qua mùa đông, cây bàng / trụi hết lá, những chiếc cành khẳng khiu / in trên nền trời xám đục.

b) Sự sống / cứ tiếp tục trong âm thầm, hoa thảo quả / nảy dưới gốc cây kín đáo và lăng lẽ. Ngày qua, trong sương thu ẩm ướt và mưa rây bụi mùa đông, những chùm hoa  khép miệng / bắt đầu kết trái. Dưới tầng đáy rừng, tựa như đột ngột, những chùm thảo quả đỏ chon chót / bỗng rực lên, bóng bẩy như chứa lửa, chứa nắng.

……..